logoGK 125

Geschiedenis

In 1842 werd tussen het dorp Apeldoorn en Paleis het Loo een zgn. Waterstaatskerk gebouwd als vervanging van de Dorpskerk in het centrum. De plaats werd mede bepaald door Koning Willem I die een kerk dichter bij zijn paleis wenste. In 1892 brandde deze kerk geheel af. Op de fundamenten werd een nieuwe kerk gebouwd in Neorenaissancestijl. Dankzij een voor die tijd bijzondere constructie met trekstangen werd en wordt het zicht vrijwel nergens beperkt door pilaren. Het interieur werd rijk versierd met houtsnijwerk. In 1960 werd het interieur voor een fors gedeelte gesloopt en vervangen door strakke grijze houten panelen, geheel naar de geest van de ‘moderne’ tijd. Door de deplorabele bouwkundige staat van het gebouw werd in 1970 de sloop van de kerk overwogen. predikantsbordenDoor de zeer betrokken kerkleden Sybesma,Tamboer en van der Lugt, werd in 1973 de Stichting Vrienden van de Grote Kerk opgericht. Deze stichting stelde en stelt zicht ten doel de Grote Kerk en het orgel in oude staat terug te brengen en te behouden. Deze actie was zeer succesvol: mede door de populaire jaarlijkse Pleinmark werden voldoende fondsen verworven om de kerk en het orgel in oude luister te herstellen. Opvallend zijn de fraai uitgevoerde preekstoel met het (terug) gerestaureerde klankbord, de ouderlingenbanken met bijzondere kap, het doophek en de avondmaalstafel, en de zgn. Predikantsborden achter de preekstoel met de namen van de dominees die in de voorheen Hervormde Gemeente Apeldoorn resp. de Grote Kerk hebben ”gestaan”. De afstand tussen de kerk en de bekende ‘Naald’ is precies 1000 meter waardoor een gemiddelde Apeldoorner geleerd heeft vrij nauwkeurig een afstand te schatten. Akoestisch heeft de kerk een lange en luide galm, die afwisselend door musici wordt geprezen dan wel verfoeid.

Een Koninklijke Kerk

De Grote Kerk is nauw met de Koninklijke Familie verweven. Koning Willem I stelde fondsen ter beschikking voor de oorspronkelijke kerk en bepaalde de plaats. De eerste steen werd op 16 april 1891 gelegd door de nog jeugdige Koningin Wilhelmina, die samen met haar moeder Regentes Emma ook de inwijding van de Grote Kerk bijwoonde op zondag 25 september 1892. Er is een Koninklijke ingang (de Toreningang), met in de hal authentieke memorieborden en een bijzondere smeedijzeren lamp. Zo bereikt men de zogenaamde Koninginnebank met luxe zetels en een baldakijn, een separaat gedeelte in de kerk waar Koningin Wilhelmina en haar hofhouding veelvuldig de kerkdiensten bijwoonden. De toegang tot de Koninklijke ingang en de Koninginnebank was tot 1985 exclusief voorbehouden aan de Koninklijke familie. Links en rechts van de preekstoel bevinden zich grote gebrandschilderde ramen. Het eerste raam rechts van de preekstoel, het zgn.Wilhelminaraam is door de Studentencorpora aangeboden aan Koningin Wilhelmina ter gelegenheid van haar 40 jarig regeringsjubileum. Op verzoek van Koningin Wilhelmina is dit raam in 1938 geplaatst in de Grote Kerk. raam2Het tweede raam, links van de preekstoel, het zgn. Beatrixraam, is een geschenk van de Stichting Jubileumgeschenk namens de inwoners en het bedrijfsleven van Apeldoorn aan H.M. Koningin Beatrix, ter gelegenheid van haar 25 jarig regeringsjubileum en is door haar persoonlijk onthuld op 13 augustus 2005. In 1998 is een bronzen beeld van Koningin Wilhelmina op het kerkplein geplaatst. Ook nu nog maakt de Koninklijke Familie incidenteel gebruik van de kerk, onder meer de doop van Prins Pieter Christiaan (1972) en het huwelijk van Prins Maurits in 1992, maar ook voor normaal kerkbezoek.

Het Orgel

Orgel 3 volledigOrgel 1Het kerkorgel werd gebouwd tussen 1894 en 1896 door Johan Frederik Witte, die op dat moment bedrijfsleider was bij Bätz & Co. We spreken altijd over het Bätz-Witte orgel. Op eerste kerstdag 1896 werd het in gebruik genomen. De stijl van de orgelkas is dezelfde neorenaissancestijl als die van het kerkgebouw. Het oorspronkelijk 30 stemmen tellende orgel werd in 1977 uitgebreid met een derde manuaal en een extra 12 stemmen.

Kerkfunctie

De Grote Kerk wordt iedere zondag gebruikt voor de wekelijkse kerkdiensten, en ook voor trouwdiensten, zangdiensten, orgel- en andere concerten, uitvaarten en vele andere kerkelijke activiteiten. 

Feiten en cijfers

Architect: J. Verheul Dzn., Rotterdam

Aannemer: Chris Wegerif, Apeldoorn

Zitplaatsen: Aanvankelijk 1800, thans 1500 (inclusief gaanderij)